Zakład Historii Gospodarczej
Zakład Historii Gospodarczej – należy do grona najstarszych jednostek naukowych na Wydziale Historii UAM. Został utworzony jako Katedra Historii Gospodarczej na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego 1 lipca 1920 r. wraz z powołaniem na stanowisko profesora zwyczajnego jej pierwszego kierownika profesora Jana Rutkowskiego (1886–1949). W ten sposób powstała katedra, która w krótkim czasie zyskała status drugiego najważniejszego ośrodka badań nad historią gospodarczą w Polsce, obok katedry kierowanej przez profesora Franciszka Bujaka na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W rezultacie licznych zmian organizacyjnych, które dotknęły Katedrę Historii Gospodarczej po przedwczesnej śmierci prof. Jana Rutkowskiego, od 1957 r. stała się ona częścią Instytutu Historycznego na Wydziale Filozoficzno-Historycznym. Po kolejnych zmianach w polskim szkolnictwie wyższym z dniem 1 września 1969 r. nazwę Instytut Historyczny zmieniano na Instytut Historii, a funkcjonujące w jego ramach katedry przemianowano na zakłady. Dotychczasowa Katedra Historii Gospodarczej została przekształcona w Zakład Historii Gospodarczej i w tej formie organizacyjnej funkcjonuje po dzień dzisiejszy.
Po śmierci prof. Jana Rutkowskiego kierownikami Katedry, a następnie Zakładu Historii Gospodarczej, byli: prof. Stanisław Szczotka (w latach 1951–1954), prof. Władysław Rusiński (1954–1962), prof. Czesław Łuczak (1962–1992, ponadto był Rektorem UAM w latach 1965–1972 oraz Dyrektorem Instytutu Historii w latach 1969–1981 i 1987–1991), prof. Stefan Kowal (1992–2007) i prof. UAM Roman Macyra (2007–2017). W 2017 r. kierownictwo Zakładu Historii Gospodarczej objął prof. UAM Tadeusz Janicki.
Przez większość ponad stuletniej historii w Katedrze, a następnie Zakładzie Historii Gospodarczej, następował systematyczny wzrost liczby pracowników, który swoje apogeum osiągnął na początku XXI wieku. Z Katedrą, a następnie Zakładem Historii Gospodarczej, poza już wspominanymi kierownikami zawodowo związani byli następujący profesorowie i doktorzy: prof. Janusz Deresiewicz (w latach 1957– 1969 kierował Katedrą Historii Gospodarczej na Wydziale Prawa UAM), prof. UAM dr hab. Witold Szulc, prof. dr hab. Jerzy Topolski, prof. UAM Bożena Górczyńska-Przybyłowicz, dr Teodor Tyc, dr Stanisław Orsinii-Rosenberg, ks. Dr Edward Kozłowski, dr Tadeusz Ereciński, dr Władysław Wiechorek, dr Guldram Rolbiecki, dr Marian Kniat, dr Aleksander Mościcki, dr Urszula Cynalewska, dr Teresa Dohnal, dr Tadeusz Filipiak, dr Marek Żurowski, dr Andrzej Dmitrzak i dr Anna Bitner-Nowak, dr Zdzisława Szymańska-Chlebowska, dr Regina Pacanowska, dr Przemysław Pluciński, dr Miron Urbaniak oraz mgr Zdzisława Drążkowska i mgr Elżbieta Sparażyńska. W chwili obecnej kadrę naukową Zakładu tworzą: prof. UAM dr hab. Tadeusz Janicki, prof. UAM dr hab. Roman Macyra, prof. UAM dr hab. Lucyna Błażejczyk-Majka, prof. UAM dr hab. Jan Miłosz, dr Joanna Jaroszyk, dr Jakub Kujawa.
Poza działalnością naukową i dydaktyczną kierownicy Katedry Historii Gospodarczej przyczynili się do powstania dwóch najważniejszych w Polsce czasopism naukowych poświęconych historii społeczno-gospodarczej. W 1931 r. prof. Jan Rutkowski wraz z prof. Franciszkiem Bujakiem założyli „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, które początkowo było wydawane we Lwowie, a od 1945 do 1997 r. w Poznaniu. Z kolei w 1967 r. prof. Czesław Łuczak z prof. Jerzym Topolskim założyli czasopismo „Studia Historiae Oeconomicae”, którego zasadniczym celem było przełamywanie bariery językowej i prezentowanie dokonań naukowych polskich historyków gospodarczych i społecznych w skali światowej. „Studia Historiae Oeconomicae” wydawane są w Zakładzie Historii Gospodarczej po dzień dzisiejszy, jako rocznik skierowany do historyków, ekonomistów, socjologów i przedstawicieli innych nauk społecznych, którzy są zainteresowani zagadnieniami z teorii i praktyki gospodarowania w kontekście uwarunkowań społecznych i kulturowych. Łamy czasopisma otwarte są na artykuły problemowe i przeglądowe dotyczące historii gospodarczej i społecznej oraz problemów metodologicznych i nowych ujęć teoretycznych.
Strona domowa Zakładu Historii Gospodarczej: http://zhg.home.amu.edu.pl
Strona Studia Historiae Oeconomicae: https://sho.amu.edu.pl
FB kierunku studiów Gospodarka i Ekonomia w Dziejach:
Emerytowani pracownicy naukowo-dydaktyczni:
Prof. dr hab. Stefan Kowal
Pracownicy naukowo-dydaktyczni:
Prof. UAM dr hab. Tadeusz Janicki - Kierownik Zakładu
Prof. UAM dr hab. Lucyna Błażejczyk-Majka
Prof. UAM dr hab. Roman Macyra
Prof. UAM dr hab. Jan Miłosz
dr Joanna Jaroszyk
dr Jakub Kujawa
Doktoranci:
mgr Szymon Antosik
Pracownicy ZHG prowadzą szerokie badania nad dziejami gospodarczymi i społecznymi Polski w XIX i XX wieku oraz wybranymi zagadnieniami z historii powszechnej i metodologii historii. Ich rezultaty są publikowane w postaci opracowań zwartych oraz artykułów w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych.
Począwszy od lat 90. XX wieku tematyka badawcza podejmowana przez pracowników Zakładu objęła zagadnienia dotyczące: transformacji gospodarczej oraz przedsiębiorczości XX wieku (S. Kowal,), samorządu terytorialnego i zawodowego w Polsce (R. Pacanowska, J. Miłosz), handlu towarowego i giełd towarowych w Polsce w XIX i XX wieku oraz rynku kapitałowego w Polsce w okresie międzywojennym (R. Macyra), marek i znaków towarowych oraz handlu XX-XXI wieku (J. Kujawa), przestępczości gospodarczej na ziemiach polskich w XX wieku (L. Błażejczyk-Majka, J. Miłosz, R. Macyra, T. Janicki), historii gospodarczej i społecznej PRL oraz okresu transformacji gospodarczej (J. Jaroszyk, J. Miłosz, R. Macyra, T. Janicki, J. Kujawa), historii pieniądza i bankowości na ziemiach polskich (R. Macyra, L. Błażejczyk-Majka,), historii wsi i rolnictwa (T. Janicki, L. Błażejczyk-Majka), historii gospodarczej Niemic (T. Janicki), historycznych przyczyn zróżnicowania regionalnego (L. Błażejczyk-Majka), historii mediów oraz problemu wolności wypowiedzi i cenzury funkcjonującej w warunkach reżimu autorytarnego na przykładzie Hiszpanii i PRL (J. Jaroszyk), mniejszości wyznaniowych na ziemiach Polskich w XX i XXI wieku, na przykładzie Świadków Jehowy (J. Miłosz), wykorzystania metod ilościowych w badaniach historycznych, w szczególności tych dotyczących gospodarki i społeczeństwa w XIX i XX wieku (L. Błażejczyk-Majka). Tematyka badawcza Zakładu systematycznie ewoluuje i obejmuje coraz szerszy wachlarz zagadnień.
Pracownicy Zakładu Historii Gospodarczej prowadzą liczne i zróżnicowane zajęcia dydaktyczne na Wydziale Historii oraz na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa (T. Janicki – Historia gospodarcza świata) i w ramach międzynarodowego konsorcjum uniwersytetów EPICUR (European Partnership for an Innovative Campus Unifying Regions) (L. Błażejczyk-Majka wspólnie z prof. Sabine Menu EM Strasbourg Business School –European integration history from a transnational perspective).
Zajęcia dydaktyczne obejmują m.in.: historię gospodarczą i społeczną epoki industrialnej i postindustrialnej; historię cywilizacji XIX wieku; historię techniki, handlu i transportu; mikro i makroekonomię; podstawy zarządzania i marketingu; demografię i statystykę historyczną; historię pieniądza i bankowości; historię myśli ekonomicznej; prawo pracy i ubezpieczeń społecznych; prawo gospodarcze; postępowanie administracyjne; ochronę własności intelektualnej; historię samorządu terytorialnego i gospodarczego na ziemiach polskich w XIX i XX wieku; podstawy przedsiębiorczości; gromadzenie, przetwarzanie i zarządzanie informacją gospodarczą oraz zastosowanie metod ilościowych w badaniach z obszaru historii gospodarczej
Od 2018 r. Zakład Historii Gospodarczej koordynuje realizację nowego, stworzonego przez pracowników tej jednostki akademickiej, kierunku studiów o nazwie: Gospodarka i ekonomia w dziejach. Jest to interdyscyplinarny kierunek studiów, którego program obejmuje zarówno przedmioty z obszaru nauk humanistycznych (historia gospodarcza, historia cywilizacji), jak i społecznych (ekonomia, socjologia), łącząc w sobie dwa zakresy wiedzy dotyczące: gospodarującego człowieka i naukowej refleksji nad procesami gospodarowania w dziejach. Studiujący zapoznają się z kolejnymi etapami rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego świata oraz historią myśli ekonomicznej i współcześnie stosowanymi teoriami ekonomicznymi. Ważne miejsce w programie studiów zajmują przedmioty dotyczące metod analizy jakościowej i ilościowej procesów gospodarczych i społecznych, w tym zajęcia warsztatowe z wykorzystaniem specjalistycznego oprogramowania. Gospodarka i ekonomia w dziejach proponuje oryginalne spojrzenie na procesy gospodarcze oraz otwiera nowe możliwości zawodowe w sferze szybko rozwijającej się gospodarki informacyjnej.
W Zakładzie Historii Gospodarczej mieści się Redakcja czasopisma Studia Historiae Oeconomicae oraz realizowany jest projekt RCN/SP/0134/2021/1 na finansowanie czasopisma pt. „Studia Historiae Oeconomicae w ramach programu „Rozwój czasopism naukowych” MEiN
W ostatnich latach Zakład Historii Gospodarczej:
zorganizował konferencję międzynarodową:
- „Przedsiębiorczość, przedsiębiorcy i przedsiębiorstwa. Pomiędzy syntezą a studium przypadku. W stulecie Katedry i Zakładu Historii Gospodarczej na Uniwersytecie Poznańskim i Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza”, Poznań 22-23.09.2022;
współorganizował:
- sesję w trakcie XXIII Międzynarodowego Kongresu Nauk Historycznych Poznań 2022 pt. ,,Man and Nature. Between Destruction and Creation” (prof. T. Janicki we współpracy z prof. D.Gwiazdowiczem z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu), Poznań 24.08.2022;
- konferencję pt. „Mali robotnicy. Praca dzieci w perspektywie społeczno - kulturowej i ekonomicznej na przestrzeni dziejów”. II Ogólnopolska Konferencja Naukowa z serii „Kultura pracy”, Poznań 1-2 XII 2022 (wspólnie z Zakładem Historii Europy Wschodniej i Pracownią Historii Kultury Wydziału Historii UAM).
Pracownicy Zakładu Historii Gospodarczej wzięli udział w projektach:
- „Utracona i odzyskana? Poznański sposób na niepodległość 1939–1956”, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk – 9 grudnia 2021 r., wykład pt. „Wielkopolska zaradność w czasach okupacji” (T. Janicki); – 3.03.2022 r., wykład pt. ,,Od powojennej odbudowy do gospodarki stalinowskiej” (J. Miłosz);
- „Areopag Uniwersytetów” – prof. L. Błażejczyk-Majka wzięła udział w debacie pt. ,,Gospodarka, zarządzanie i finanse w dobie COVID-u’’, 10.01.2022r.;
- „W drodze ku modernizacji. Niepodległa Polska i wolni Polacy w XIX-XXI wieku” – przygotowanie 60 haseł do „Słownika historycznego polskiej modernizacji” (J. Jaroszyk) oraz „Bibliografii polskiej modernizacji” (J. Kujawa);
- „Olimpiada Historyczna Juniorów” – L. Błażejczyk-Majka jako sekretarz Komitetu Okręgowego w Poznaniu (od 2019) oraz T. Janicki i J. Miłosz jako egzaminatorzy (od 2021).