prof. UAM dr hab.Marek Figura

Obszar zainteresowań badawczych

Prowadzone badania koncentrują się wokół historii Europy Wschodniej w XX i XXI wieku i relacji Polski państwami i narodami tego regionu ze szczególnym uwzględnieniem historii II Rzeczpospolitej oraz najnowszej i państw Europy Wschodniej zwłaszcza Ukrainy i Białorusi.

Najważniejsze publikacje

Pozycje książkowe:

a. monografie

1. Konflikt polsko-ukraiński w prasie Polski Zachodniej 1918-1923, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2001, ss. 362.

2. Rosja w myśli politycznej Władysława Studnickiego, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2008, ss. 316.

b. prace zbiorowe

1. Polska wobec transformacji na Wschodzie, praca zbiorowa, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1996, ss.299; redakcja naukowa i opracowanie (wspólnie z A. Kośko i G. Kotlarskim).

2. Rozumieć Rosję. Tropy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997, ss. 264; wstęp, opracowanie i redakcja naukowa (wspólnie z G. Kotlarskim).

3. Oblicza Wschodu w kulturze polskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999, ss. 503; opracowanie i redakcja naukowa (wspólnie z G. Kotlarskim).

4. W cieniu walczących imperiów. Europa Wschodnia w I wojnie światowej, Instytut Wschodni UAM, Stowarzyszenie Współpracy Polska-Wschód (2016) ( wspólnie z B.Garczykiem, M. Lachowicz, T. Nakonecznym).

Artykuły i rozdziały w monografiach zbiorowych:

1. Władysława Studnickiego program polityki wobec Rosji, w: M. Figura, G. Kotlarski, Rozumieć Rosję. Tropy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997, ss. 213-231.

2. Prasa Polski Zachodniej wobec sojuszu z Ukrainą (kwiecień-październik 1920), w: Studia i Materiały do Historii Wojskowości, t. XXXIX, 1998, ss.177-202.

3. Stereotyp Ukraińca w prasie Polski Zachodniej w latach 1918-1930, w: G. Kotlarski, M. Figura, Oblicza Wschodu w kulturze polskiej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999, ss.337-367.

4. W cieniu pokoju brzeskiego. Polska prasa zaboru pruskiego w obronie Chełmszczyzny w 1918 roku, w: „Przegląd Zachodni”, 1999, nr. 3, ss. 117-139.

5. Polacy na Ukrainie w relacjach prasy Polski Zachodniej w latach 1918-1921, w: J. Kmieciński (red.), Polska diaspora na Wschodzie, Estern Reviev. Biuletyn Informacyjny Katedry Badań Wschodu ISM U Ł, t. IV, Łódź 2000, ss. 131-162.

6. Rosja w politycznej myśli Władysława Studnickiego, w: M. Bohun, J. Goćkowski (red.), Zagadnienie rosyjskie. Myślenie o Rosji: oglądy i obrazy spraw rosyjskich, Wydawnictwo „Sececja”, Kraków 2000, ss. 69-85.

7. Niespełniony kandydat na polskiego Quislinga. Władysław Studnicki i jego działalność w czasie II wojny światowej, w: Istorija Słowijanśkich Narodiw: Aktualni problemy dosliżennja, wypusk 6: Słowinśki narody w druhij switowij wijni, Nacionalnyj Pedahohicznyj Uniwersytet imieni M.P. Drahomanowa, Kijiw 2000, ss. 25-30.

8. Prasa Polski Zachodniej wobec perspektyw sojuszu z Ukrainą w 1920 roku, w: P. Kraszewski, T. Miluski, T. Wallas (red.), Zbliżanie się Wschodu i Zachodu. Studia-analizy-rozpoznania, Wydawnictwo Naukowe INPiD, Poznań 2000, ss. 271-292.

9. Obraz Ukrainy i Ukraińców w prasie Polski Zachodniej okresu międzywojennego, w: B. Linek, K. Struve, Nacjonalizm a tożsamość narodowa w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX i XX w. Nationalismus und nationale Identitat in Ostmitteleuropa im 19. und 20. Jahrhundert, Tagungen zur Ostmitteleuropa_Forschung, 12, Wydawnictwo Instytut Śląski-Verlag Herder-Institut, Opole-Marburg 2000, ss. 269-295.

10. Działalność metropolity A. Szeptyckiego w latach 1921-1923 w świetle prasy Polski zachodniej i północnej, w: „Rocznik Wschodni”, nr 6, Rzeszów 2000, ss. 155-180.

11. Problemy transformacji ustrojowej na Ukrainie, w: T. Wallas (red.), Europa Środkowo-Wschodnia a globalizacja, Wydawnictwo Naukowe INPiD UAM, Poznań 2000, ss. 147-158.

12. Prasa Wielkopolski wobec zawarcia i próby realizacji sojuszu Polski z Ukraińską Republiką Ludową w 1920 roku, w: W. I. Nałk (red.), Słowijanśki kultuty w jewropejskij cywilizaciji. Do 60-riczczja doktora istorycznych nauk profesora Aleksiejewa Jurija Mikołajowicza, Kijiw 2001, ss. 299-324.

13. Prasa wielkopolska wobec Ukrainy w latach 1918-1923, w: W. I. Serhijczuk (red.), Ukrajina i Polszcza – stratehiczne partnerstwo na złami tysiaczolit’. Istorija. S’ohodiennija. Majbutnia perspektywa. Czastyna persza. Szlach Ukrajini ta Polszczi do porozuminnja, Twim Inter, Kijiw 2001, ss. 251-256.

14. Kresowa solidarność? Obraz stosunków polsko-ukraińskich w Galicji Wschodniej w polskiej prasie zaboru pruskiego w 1918 roku (od pokoju brzeskiego do wybuchu wojny o Lwów i Galicję Wschodnią), w: B. Bakuła (red.), Porównanie jako dowód. Polsko-ukraińskie relacje kulturalne, literackie, historyczne 1890-1999, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2001, ss. 37-51.

15. Die Idee der Zusammenarbeit als Grundlage des mitteleuropaeischen Blocks im politischen Gedanken von Władysław Studnicki in der Zwischenkrirgzeit, w: Die Idee des vereinigten Europa im deutschen und polnischen Perspektive, herausgegeben von C. Trosiak und T. Wallas, Wydawnictwo Naukowe INPiD, Poznań Słubice 2002, ss. 37-53.

16. Bolszewicka polityka wobec Ukrainy w latach 1921-1922 w ocenach prasy Polski Zachodniej, w: „Sprawy Wschodnie”, z. 1, 2002, ss. 3-18.

17. Prasa wielkopolska i pomorska wobec prób zmiany polityki w stosunku do mniejszości ukraińskiej w okresie pierwszego gabinetu Kazimierza Bartla, A. Czubiński, P. Okulewicz, T. Schramm (red.), Problemy narodowościowe Europy Środkowo-Wschodniej w XIX i XX wieku. Księga Pamiątkowa dla Profesora Hausera, Seria Historia nr 198, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2002, ss. 381-392.

18. Jerzy Giedroyc wobec Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich, w: Rol Paryźkoji „Kultury” w stanowlenni ukrainśko-polśkoho wzajemoporozuminnja. Rola „Kultury” paryskiej w kształtowaniu ukraińsko-polskiego zrozumienia wzajemnego.,Zbirnyk naukowych prać miżnarodnoho kruhłoho stołu (m. Kijiw 25-26 trawnia 2000r.), red. T. Zarickaja, Kijiw 2002, ss. 30-40.

19. Odwieczny antagonista. Miejsce Rosji w myśli politycznej i publicystyce Władysława Studnickiego do roku 1918, w: Europa a Rosja. Opinie, konflikty, współpraca. Studia pod red. Z. Anculewicza i J. Sobczaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2003, ss. 225-244.

20. Dialog polsko-ukraiński w działalności Jerzego Giedroycia, w: „Przegląd Zachodni”, nr 1, 2003, ss. 127-139.

21. Prasa wielkopolska wobec sojuszu Józefa Piłsudskiego z Symonem Petlurą, w: Polska – Ukraina: partnerstwo kultur. Studia pod red. B. Bakuły, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2003, ss. 155-181.

22. Procesy migracyjne na Ukrainie po 1991 roku, w: Europa-Polska-Migracja, red. S. Wojciechowski i R. Fiedler, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, Poznań 2003, ss. 147-163;( wspólnie z P. Andrusieczko).

23. Przebieg transformacji ustrojowej na Ukrainie, w: „Poznańskie Studia z Filozofii Humanistyki”, t.6(19), Poznań 2003, ss. 117-135; (wspólnie z P. Andrusieczko).

24. Ukraina wobec rozszerzenia Unii Europejskiejw: Tradycja łacińska i bizantyjska wobec jedności europejskiej, red. A.W.Mikołajczak, M.Walczak-Mikołajczykowa, Wydawnictwo Collegium Europaeum Gnesnense, Gniezno 2003, ss. 417-442; (wspólnie z B. Brzezińskim i P. Andrusieczko).

25. Związki Adama Mickiewicza z Poznaniem i Wielkopolską w: Kompleksne dosliżenija duchownoji kultury Słowian. Kolektywna monohrafija. Uporządkowała W.O. Zacharzewśka, (red.) I.M. Judkina, Nacionalna Akademija Nauk, Ukrajinśkyj Komitet Slawistiw, Kijiw 2004, ss. 139-149.

26. Białoruskie tradycje parlamentarne: Białorusini w Parlamencie II Rzeczypospolitej, w: Biełaruskije hramadstwa u heapolitycznych umowach paczatku XXI stahoddzja: prawawyja, ekanamicznyja i sacyjakulturyja problemy, (red. s. F. Sokał) Mińsk 2004 ss. 21-22.

27. Polskie ślady w Charkowie, "Sprawy Wschodnie" nr 2-3 (6-7), 2004, ss. 119-125.

28. Kilka refleksji o pomarańczowej rewolucji. Między historią a teraźniejszością, Przegląd Bydgoski. Humanistyczne Czasopismo Naukowe, 2005, r. XVI, ss. 89-93.

29. Państwa bałtyckie w myśli politycznej Władysława Studnickiego, w: Mare Integrans. Studia nad dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego, red. M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk, Wydawnictwo A. Marszałek, Toruń 2005, ss. 194-210.

30. Historyczne uwarunkowania współczesnej Białorusi, „Przegląd Bydgoski”, Humanistyczne Czasopismo Naukowe, rocznik XVII, Bydgoszcz 2006, ss. 125-129.

31. Europejskie aspiracje Ukrainy w pierwszych miesiącach na zwycięstwie „pomarańczowej rewolucji”, w: „Pomarańczowa rewolucja” – szansa dla ukraińskiej transformacji politycznej, tom studiów, red. A. Furier, OR TWP w Szczecinie, Szczecin 2006, ss. 73-87.

32. Sytuacja w Galicji Wschodniej w 1918 r. według relacji prasy polskiej w zaborze pruskim, w: Wisnyk Nacionalnoho Uniwersytetu „Lwiwśka Politechnika” nr 571 Derżwa ta armija, red. L. E. Deszczynśkyj, Lwiw 2006, ss. 207-211.

33. Miejsce i rola Morza Bałtyckiego w polityce obronnej współczesnej Rosji, w: Wojskowość ludów Morza Bałtyckiego. Mare Integrans. Studia nad dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego, red. M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007, ss. 478-494 (wspólnie. R. Śmigielskim).

34. Nowe perspektywy dla integracji europejskiej po zwycięstwie rewolucji pomarańczowej na Ukrainie, w: Współczesna Ukraina, red. Ł. Donaj, A. Romaniuk, Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych w Łodzi, Łódź 2007, ss. 123-133.

35. Sytuacja polityczna na Ukrainie po wyborach parlamentarnych w marcu 2006 r., w: Polska i Ukraina w kształtowaniu bezpieczeństwa europejskiego (aspekty militarne i pozamilitarne), red. naukowa J. Buczyński, H. Binkowski, Przemyśl 2007, ss. 172-184.

36. Miejsce i rola Ukrainy w działalności Jerzego Giedroycia i paryskiej „Kultury”, w: Między Europą naszych pragnień a Europą naszych możliwości, t. I, red. J. Faryś, T. Sikorski, P. Słotwiński, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gorzowie Wielkopolskim, Gorzów Wielkopolski 2007, ss. 81-95.

37. Polacy zaboru pruskiego wobec konfliktu polsko-ukraińskiego w przededniu wybuchu wojny o Galicję Wschodnią, w: Stosunki polsko-ukraińskie. Historia i pamięć, red. J. Marszałek-Kawa i Z. Karpus, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008, ss. 35-43.

38. Białoruś na styku kultur, między Wschodem a Zachodem, w: Drogi i bezdroża komunikacji, red. P. Bering i G. Łukomski, Wydawnictwo Collegium Europaeum Gnesnense, Gniezno 2008. ss. 224-235 (współautor, wspólnie z J. Prokopiukiem).

39. Kryzys polityczny na Ukrainie 2006-2007, w: Partnerstwo strategiczne Polski i Ukrainy wobec współczesnych wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego, red. naukowa T. Kubaczyk, H. Binkowski, Krasiczyn 2008, ss. 148-165 (współautor, wspólnie z P. Andrusieczko).

40. Misja obserwacyjna zorganizowana przez międzynarodową organizację „Czwarta Fala” przy współudziale FIDE w przedterminowych wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy w dniu 30 września 2007 r., w: Partnerstwo strategiczne Polski i Ukrainy wobec współczesnych wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego, red. naukowa T. Kubaczyk, H. Binkowski, Krasiczyn 2008, ss. 337-349 ( wspólnie P. Andrusieczko).

41. Kontrowersje wokół Gazociągu Północnego, w: Gospodarka ludów Morza Bałtyckiego. Nowożytność i współczesność. Mare Integrans. Studia nad dziejami wybrzeży Morza Bałtyckiego, red. M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk, Toruń 2009, s. 354-370;

42. Władysław Studnicki o rządach Rosji Sowieckiej we wschodniej Polsce w latach 1939-1941, w: K. Brzechczyn (red.), Oblicza komunistycznego zniewolenia. Między nauką a literaturą. (Studia i materiały poznańskiego IPN, t.6), Poznań 2009, s. 75-86;

43. Wielokulturowe dziedzictwo współczesnego Wilna, w: G. Pełczyński, K. Święcicki (red.), Polacy wobec wielości kultur, Gniezno 2009, s. 71-79;

44. Przypadek tożsamości narodu białoruskiego i jego polityczne uwarunkowania, w: P. Adamczewski (red.), Konflikty na obszarze byłego ZSRR, Poznań 2009, s. 71-86;

45. Dzisiejsze Wilno i jego wielokulturowa spuścizna, w: Litwini- historia i kultura, red. naukowa K. Pietkiewicz, Szreniawa 2009, s. 101-108;

46.Niepodległa Ukraina w polskiej polityce zagranicznej, w: J. Piątek, R. Podgórzańska (red.), Polska na arenie międzynarodowej – współczesne wyzwania, Toruń 2009, s. 190-195;

47. Władisław Studnicki pered licom gradiuszczej wtoroj mirowoj wojny: politiczeskije koncepcii polskogo germanofila, w: Europa. Czasopismo Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, t. IX, nr 3 (32), 2009, ss. 77-98;

48. Studnicki o Rosji i rosyjskim komunizmie, w: B. Brzeziński (red.) Fenomen rosyjskiego komunizmu. Geneza, konteksty, konsekwencje, Poznań 2010, ss. 293-325;

49.Wobec nadchodzącej II wojny światowej. Przestrogi Władysława Studnickiego, w: J. Faryś, T. Sikorski, P. Słowiński, Wrzesień 1939 roku. Geneza II wojny światowej w polskiej perspektywie, t. I, W kręgu dziejów, myśli politycznej i dziedzictwa kulturowego II Rzeczypospolitej, Gorzów Wielkopolski 2010, ss. 87-97;

50. Ukraina pomiędzy Zachodem a Rosją. Ukraińskie problemy i dylematy w latach 2004-2010, w: G. Błaszczyk, P. Kraszewski (red.), Studia z dziejów Europy Wschodniej. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Arturowi Kijasowi w 70. rocznicę urodzin, Poznań 2010, ss. 475-492;

51. Ekonomiczne przyczyny II wojny światowej w ocenie Władysława Studnickiego, w: T. Głowiński, K. Popiński, Gospodarka i społeczeństwo a wojskowość na ziemiach polskich, książka z cyklu: Wrocławskie Spotkania z Historią Gospodarczą, spotkanie V, Wrocław 2010, ss. 233-250;

52. Ukraina w Unii Europejskiej – potencjalne scenariusze (wspólnie z R. Macyrą) w: ЗБІРНИК НАУКОВИХ ПРАЦЬ НАЦІОНАЛЬНОГО УНІВЕРСИТЕТУ ДЕРЖАВНОЇ ПОДАТКОВОЇ СЛУЖБИ УКРАЇНИ. Галузь науки: економічні науки. Засновник та видавець Національний університет державної податкової служби України.Електронне наукове фахове видання № 1, 2011, ss. 773-781;

53. Mój Promotorw: Tak schodził czas…, tak zejdzie czas. Księga wspomnień i życzeń ofiarowana Profesorowi Przemysławowi Hauserowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, Instytut Historii UAM, Poznań 2012, s. 137-142;

54. Od euforii do sceptycyzmu – Euro 2012 na Ukrainie, Czas Kultury nr 1/2012, s. 56-61;

55. Wilno jako miasto pogranicza, w: DomOtwarty/DomZamknięty? Lekcje pogranicza. Europa Środkowo-Wschodnia (XX/XXI w.), red.: Górczyńska-Przybyłowicz Bożena, Jankowiak Stanisław, Skórzyńska Izabela, Stryjkowski Krzysztof, Wachowiak Anna, Wydawnictwo Nauka i Innowacje (2014), Str. 131-150,

56. Jeden z Inflantczyków. Władysław Studnicki – początki działalności politycznej. W: Rosja i jej sąsiedzi. Studia i szkice, red.: Gardocki Sylwester, Wydawnictwo Adam Marszałek (2015), Str. 218-231,

57. Od kryzysu do kryzysu. Ukraina w latach 1991-2014, w: Rewolucja w imię godności. Ukraiński Euromajdan 2013-2014., red.: Skrukwa Grzegorz, Studenna-Skrukwa Marta, Wydawnictwo Adam Marszałek (2015), Str. 13-39,

58. Fiećko Jerzy, Figura Marek, Hordecki Bartosz, Żyłko Bogusław, Jewdokimow DorotaImperium jako droga Rosji ku czy przeciw Europie. Źródła współczesnego neoimperializmu rosyjskiego. Zapis debaty, która odbyła się 16 maja 2014 r. na Wydziale Nauk Społecznych UAM., Człowiek i Społeczeństwo, XXXIX (2015), str. 215-237,

59. wspólnie z Ł. StaśkiewiczemПомнік князю Алгерду ў Віцебску як элемент гістарычнай палітыкі Беларусі., Belaruski histarycny ahljad - Belarusian Historical Review, XXIII(4) (2016), str. 132-144;

60. Swój czy obcy? Obraz Ukraińców w prasie wielkopolskiej, pomorskiej i śląskiej u progu II Rzeczpospolitej.Kultury obcości, red.: Jedliński Marek, Witczak Krzysztof, Oficyna Wydawnicza Epigram (2016), Str. 131-140,

61. W poszukiwaniu drogi odrodzenia państwa polskiego. Stawka na zwycięstwo Niemiec. Władysław Studnicki i jego działalność w czasie I wojny światowej. W: W cieniu walczących imperiów. Europa Wschodnia w I wojnie światowej., red.: Figura Marek, Garczyk Bartłomiej, Lachowicz Magdalena, Nakoneczny Tomasz, Instytut Wschodni UAM, Stowarzyszenie Współpracy Polska-Wschód (2016), Str. 115-129,

62. wspólnie z Ł. Staśkiewiczem, Białorusini wobec polskiego osadnictwa wojskowego w II Rzeczpospolitej, w: W garnizonie i na kwaterze... . Wojskowi i cywile. Społeczne i gospodarcze relacje na ziemiach polskich na przestrzeni wieków., red.: Klementowski Robert, Zawadka Marek, Wydawnictwo GAJT (2017), Str. 171-179;

63. Migracja Ukraińców do Polski i jej uwarunkowania w latach 2014-2017, w: Mniejszości narodowe na ziemiach polskich, red.: Pietkiewicz Krzysztof, Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie (2018), Str. 260-291;