Dzieje Instytutu Historii UAM w Poznaniu

 

Historycy obecni byli na uniwersytecie w Poznaniu od momentu jego powstania, choć Instytut Historii jako odrębna jednostka organizacyjna UAM powstał dopiero w roku 1956. Już pierwszy wykład inauguracyjny wtedy jeszcze Wszechnicy Piastowskiej, pt. „Z dziejów uniwersytetów w Polsce” wygłosił 7 maja 1919 roku wychowanek krakowskiej Alma Mater, historyk, Kazimierz Tymieniecki.

Ówczesny uniwersytet zorganizowany był według tradycyjnego systemu, w którym w obrębie poszczególnych wydziałów powoływano katedry o profilu określonym zainteresowaniami badawczymi kierującego nimi profesora. Katedry kierowane przez historyków funkcjonowały na Wydziale Filozoficznym, a od 1925 roku – Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Tworzyły one jednostkę dydaktyczną nazwaną Seminarium Historycznym.

Z działających w latach 1919-1939 katedr historycznych najtrwalsze były dwie: Historii Średniowiecznej prof. Tymienieckiego i Nowożytnej prof. Adama Skałkowskiego. Przed samym wybuchem wojny istniały jeszcze katedry Historii Europy Wschodniej prof. Kazimierza Chodynickiego i Historii Słowian Zachodnich prof. Józefa Widajewicza. Prócz tego z Wydziałem Ekonomiczno-Prawnym UP związani byli dwaj wybitni historycy prof. Jan Rutkowski, kierujący Katedrą Historii Gospodarczej oraz prof. Zygmunt Wojciechowski, kierownik Katedry Historii Ustroju i Prawa Polskiego.

Początek wojny i wywózka poznańskiej inteligencji spowodowały, że duża część kadr uniwersyteckich spędziła okres okupacji w Generalnym Gubernatorstwie, gdzie kontynuowano prace dydaktyczną i naukową w ramach tajnego, powstałego w 1940 r. Uniwersytetu Ziem Zachodnich.

Do wznowienia pracy Seminarium Historycznego doszło już wiosną 1945 roku. Obok przedwojennych profesorów (Kazimierz Tymieniecki, Adam Skałkowski, wkrótce odesłany przymusowo na emeryturę) pojawili się już wtedy wychowankowie Uniwersytetu Poznańskiego (jak Gerard Labuda czy Witold Jakóbczyk), a także przybysze z innych ośrodków (jak Henryk Łowmiański z Wilna i Janusz Pajewski z Warszawy).

W końcu lat 40-tych podjęto z inicjatywy prof. Jana Rutkowskiego próbę scalenia wszystkich historycznych katedr uniwersyteckich w osobnym instytucie, jednak ostatecznie doszło jedynie do stworzenia w 1950 r. skupiającego sześć jednostek Zespołu Katedr Historycznych. Dopiero rozporządzenie ministra szkolnictwa wyższego z 24 listopada 1956 roku przekształciło Zespół w Instytut Historyczny, którego kadra składała się z 7 profesorów, 5 docentów, 4 adiunktów i 10 asystentów, w sumie 26 osób. Pierwszym dyrektorem został prof. Henryk Łowmiański, jeden z największych historyków polskich XX wieku. Do istotnej zmiany organizacyjnej, która stworzyła funkcjonującą do dziś strukturę, doszło z początkiem roku akademickiego 1969/70.

Na fali zmian po wydarzeniach marca 1968 roku zlikwidowano katedry, co miało osłabić pozycję profesury i oparto się strukturze dwustopniowej, w której podstawową jednostką organizacyjną stał się zakład, dotąd powoływany jako niższa jednostka podporządkowana katedrze. Powstało wtedy 11 zakładów, zaś podejmowane później próby przywrócenia katedr (na początku lat 80-ych) zakończyły się niepowodzeniem. Zmieniła się też nazwa, bowiem dotychczasowy Instytut Historyczny przemianowano teraz na Instytut Historii. Stał się on główną częścią powołanego w roku 1975 osobnego Wydziału Historycznego, który wyłonił się z podziału powstałego w 1949 r. Wydziału Filozoficzno-Historycznego.

Lata 60-70. to okres rozbudowy organizacyjnej Instytutu oraz rozwoju jego możliwości dydaktycznych. W roku 1961 otwarto studia zaoczne. Jeśli w roku akademickim 1955/56 studia historyczne ukończyły 34 osoby, to dwadzieścia lat później, w roku akademickim 1975/76 na różnych typach studiów dyplom odebrało ponad 180 osób.

Do jeszcze większego rozwoju organizacyjnego, przyrostu kadry i liczby studiujących doszło w latach 90 tych: na przełomie XX i XXI wieku rokrocznie studia kończyło nawet ponad 270 adeptów historii. W roku 2012 Instytut Historii to 17 zakładów oraz 3 pracownie merytoryczne i 2 techniczne, w których pracuje przeszło 100 osób, w tym ponad 50 profesorów i doktorów habilitowanych. Zarówno wielkość Instytutu, jak i jego potencjał naukowy pozwalają mu na utrzymywanie z powodzeniem pozycji jednego z czołowych ośrodków nauki historycznej w Polsce.

prof. UAM dr hab. Przemysław Matusik

 

Bibliografia:

Alma Mater Posnaniensis. W 80. rocznicę utworzenia Uniwersytetu w Poznaniu, pod red. Przemysława Hausera, Tomasza Jasińskiego, Jerzego Topolskiego, Poznań 1999;

Tomasz Schramm, Zarys dziejów instytutu Historii UAM, w: Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 1956 – 2006, Poznań 2006;

Wybitni historycy wielkopolscy, pod red. Jerzego Strzelczyka, Poznań 2010;

 


 

Władze Instytutu Historii UAM

1956-1968

• Dyrektor: prof. dr hab. Henryk Łowmiański

• Wicedyrektor: prof. dr hab. Władysław Rusiński (do 1962 r.)

1968/69 – wakat

1969-1981

• Dyrektor: prof. dr Czesław Łuczak

• Wicedyrektor ds. naukowych: prof. dr Jerzy Topolski

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: prof. dr hab. Antoni Czubiński (1969-1971), prof. dr hab. Jerzy Ochmański (1971-1975), doc. Karol Olejnik (1975-1978), doc. Edmund Makowski (1978-1981)

• Wicedyrektor ds. administracyjnych: mgr Barbara Szulc, od 1975 Szulc-Czubińska (1972-1981)

1981-1987

• Dyrektor: prof. dr Jerzy Topolski

• Wicedyrektor ds. naukowych: doc. Jerzy Strzelczyk (1981-1984), doc. Zbigniew Wielgosz (1984-1987)

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: doc. Zbigniew Wielgosz (1981-1984), dr Tomasz Schramm (1984-1987)

• Wicedyrektor ds. administracyjnych: mgr Barbara Szulc-Czubińska

1987-1990

• Dyrektor: prof. dr Czesław Łuczak

• Wicedyrektor ds. naukowych: prof. Julia Zabłocka

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: doc. Zbigniew Wielgosz

• Wicedyrektor ds. administracyjnych: mgr Barbara Szulc-Czubińska (do 1989)

1990-1996

• Dyrektor: prof. dr hab. Jerzy Strzelczyk

• Wicedyrektor ds. naukowych: doc. Przemysław Hauser

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: doc. Bohdan Lapis

1996-2008

• Dyrektor: prof. UAM dr hab. Bohdan Lapis

• Wicedyrektor ds. naukowych: prof. dr hab. Tomasz Schramm

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: dr Rafał Witkowski (od 2005 r.)

2008-2012

• Dyrektor: Prof. UAM dr hab. Kazimierz Ilski

• Wicedyrektor ds. naukowych: dr Rafał Witkowski

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: dr hab. Violetta Julkowska

Od 2012

• Dyrektor: prof. dr hab. Józef Dobosz

• Wicedyrektor ds. naukowych: prof. UAM dr hab. Przemysław Matusik

• Wicedyrektor ds. dydaktycznych: prof. UAM dr hab. Danuta Konieczka-Śliwińska

 


 

Siedziby Instytutu Historii UAM

W ciągu kilkudziesięciu lat zmieniały się miejsca, w których mieściła się siedziba Seminarium Historycznego, a następnie Instytutu Historii. W okresie międzywojennym nobliwe pomieszczenia Seminarium Historycznego znajdowały się na parterze głównego budynku uniwersyteckiego, byłego zamku cesarskiego, czyli ówczesnego Collegium Maius.

Po wojnie w zniszczonym barbarzyńsko mieście nie było już tam niestety powrotu, więc wiosną 1945 roku Seminarium Historyczne zlokalizowano tymczasowo w wikarówce przy zamienionym na magazyn książek kościele św. Michała przy ul. Stolarskiej 7 w Poznaniu. Tam istotną rolę organizacyjną, zwłaszcza w zebraniu na powrót zagrabionego przez Niemców księgozbioru odegrał woźny seminarium Stanisław Buszka oraz adiunkt Gerard Labuda.

Ze Stolarskiej w roku 1947 historycy przenieśli się do ciemnych pomieszczeń Collegium Philosophicum przy ul Matejki (na rogu Wyspiańskiego). Tylko niewielka wówczas liczba studentów umożliwiała prowadzenie zajęć w tamtejszych kameralnych salach, w których Kazimierz Tymieniecki prowadził wykłady konsekwentnie unikając wzroku słuchaczy i wpatrując się w wiszącą na ścianie reprodukcję „Hołdu pruskiego” Jana Matejki.

Ale i stamtąd przeniesiono się z początkiem roku akademickiego 1957/58 do Collegium Iuridicum przy ówczesnej ul. Armii Czerwonej 90 (dziś Św. Marcin), odzyskanego wreszcie przez uniwersytet od Komendy Wojewódzkiej Milicji. W 1968 r. do tego budynku schronili się ścigani przez ZOMO studenci, gdzie z właściwą sobie energią wziął ich w obronę prof. Witold Jakóbczyk.

Już wkrótce doszło do kolejnej zmiany, bowiem jesienią 1969 r. historycy przenieśli się do nowowybudowanego, modernistycznie zimnego – w każdym sensie tego słowa – Collegium Novum przy dzisiejszej Al. Niepodległości, które dzielić musieli z innymi kierunkami humanistycznymi, w tym z rozmaitej maści filologami. Ten właśnie budynek był widownią gorących dyskusji, wieców i strajków studenckich jesienią 1980 i 1981 r. Po ośmiu latach ich uczestnicy z satysfakcją powitali zmianę ustrojową, która przyniosła Instytutowi kolejną przeprowadzkę.

17 stycznia 1990 roku grupa członków odrodzonego Niezależnego Zrzeszenia Studentów zajęła gmach dotychczasowego Komitetu Wojewódzkiego dogorywającej już PZPR przy ul Św. Marcin 78, wzywając do przekazania na cele uniwersyteckie tego historycznego gmachu, zdobytego przez robotników pamiętnego 28 czerwca 1956 r. Tak się też stało, choć już przeznaczenie go w użytkowanie między innymi Instytutowi Historii nie obyło się bez gorących wewnętrznych dyskusji w gronie jego pracowników, które toczyły się zresztą „w poprzek” istniejących politycznych podziałów i sympatii. Z początkiem roku akademickiego 1990/91 historycy przenieśli się jednak do tego gmachu, oprócz którego przejęli także dobrze zaopatrzoną (i mało używaną) bibliotekę dawnego KW. Wielką zaletą nowego Collegium Historicum stała się rychło znakomita stołówka pani Marii Królskiej, sławna nie tylko w Poznaniu i doskonale wzmacniająca walory naukowe i dydaktyczne Instytutu. Po dwudziestu latach czeka Instytut Historii kolejna, również kontrowersyjna przeprowadzka: do położonego na peryferiach miasta Kampusu Morasko.

Dr hab. Przemysław Matusik

 
free pokerfree poker